ໂລຊິກສາດ

 ຂະໜານຕອບວິຊາໂລຊິກສາດ  

ທິດສະດີການເມືອງ-ການປົກຄອງ ຊັ້ນສູງ ປີ 1 ຮຸ່ນ X

ບົດທີ 1 : ປະຫວັດສາດຂອງໂລຊິກສາດ. ( ອາຈານ ບຸນຍູ້ ວົງທິສານ ).

ຄໍາຖາມ 1. ການກໍາເນີດ ແລະ ໂຄງປະກອບຂອງໂລຊິກສາດມີຄືແນວໃດ ?.

ຕອບ: ການກໍາເນີດຂອງໂລຊິກສາດ: ຄໍາວ່າ: “ ໂລຊິກ ” ( logic ) ແມ່ນມາຈາກຄໍາສັບ “ ໂລກົດສ’ ” ( logos ) ຂອງພາສາເກຼັກ ໄດ້ປະກົດຕົວຂື້ນຄັ້ງທໍາອິດໃນບົດນິພົນຂອງນັກປັດຊະຍາບູຮານເກຣັກທີ່ມີຊື່ວ່າ:ທ່ານ  “ ເຮຣາເກີລິດ ” ( 540-480 ກ່ອນ ຄສ ), ຖ້າໄລ່ມາຮອດປະຈຸບັນນີ້ໄດ້ 26 ສະຕະວັດ ແມ່ນລັກສະນະກົດເກນຄົງຕົວ ທ່ານໄດ້ຂຽນວ່າ: “ ໂລກນີ້ໄດ້ພວມກໍ່ ແລະ ຈະເປັນແປວໄຟໜຶ່ງທີ່ມີຊີວິດຊີວາຕະຫຼອດກາລະນານທີ່ໄໜ້ຟຸ້ງຂື້ນ ແລະ ກໍ່ດັບມອດໄປເອງຕາມບັນດາກົດເກນແນ່ນອນ ” ແລະ ທ່ານກໍ່ໄດ້ຮຽກວ່າ:“ໂລກົດ” ( Logos ).

§ ປະຈຸບັນນີ້ ຄໍາສັບໂລຊິກເຄີຍໄດ້ໃຊ້ຕາມສອງຄວາມໝາຍດັ່ງນີ້:

·          ໂລຊິກສິ່ງວັດ ຖຸ ຫຼື ໂລຊິກພາວະວິໄສ: ແມ່ນໃຊ້ເພື່ອຊີ້ບອກລັກສະນະທີ່ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ຕາມລັກສະນະກົດເກນໃນຕົວຈິງຂອງສິ່ງວັດຖຸ ແລະ ປະກົດການຕ່າງໆຂອງໂລກພາວະວິໄສ.

·          ໂລຊິກຈິນຕະນາການ ຫຼື ໂລຊິກອັດຕະວິໄສ: ແມ່ນໃຊ້ເພື່ອຊີ້ບອກລັກສະນະທີ່ເປັນໄປໄດ້ຕາມລັກສະນະກົດເກນ ຂອງກະໂຕຈິນຕະນາການເອງ ທີ່ມີລັກສະນະແໜ້ນແຟ້ນ, ສົມເຫດສົມຜົນຂອງການຈັດວາງສັບຊ້ອນບັນດາຄວາມສໍານຶກມາກຕະເກນກໍ່ຄືຫຼັກມູນຂອງຈິນຕະນາການໃດໜຶ່ງ.

   + ໂຄງປະກອບຂອງໂລຊິກສາດ: ແມ່ນປະກອບມີ 2 ຮູບແບບ ຄື: ໂລຊິກຮູບການ ແລະ ໂລຊິກສັດຈະວິພາກ ເຊີ່ງແມ່ນສອງຂັ້ນສອງລະດັບແຫ່ງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງໂລຊິກສາດ.

    +   ໂລຊິກສາດແມ່ນວິທະຍາສາດໜຶ່ງທີ່ຂະຫຍາຍຕົວຕາມປະຫວັດສາດ ການເຄື່ອນເໜັງແຕ່ໂລຊິກຮູບການ ເຖິງໂລຊິກສັດຈະວິພາກ ແມ່ນການສະແດງທາງດ້ານປະຫວັດສາດທີ່ຍ່ອມເປັນໄປແຫ່ງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງຄວາມຮັບຮູ້.

1) ໂລຊິກຮູບການ: ແມ່ນວິທະຍາສາດຄົ້ນຄວ້າບັນດາຮູບການ ແລະ ບັນດາກົດເກນຂອງຈິນຕະນາການ ແນໃສ່ຄວາມຊັດເຈນທາງດ້ານຮູບການ, ໂລຊິກຂອງຈິນຕະການເປັນຂະບວນວິວັດແຫ່ງຄວາມຮັບຮູ້ສັດຈະທໍາ.

   ຜູ້ໃຫ້ກໍາເນີດໂລຊິກຮູບການດ້ານຈິນຕະນາການ ແມ່ນທ່ານ “ ອາຣິດສະໂຕດ ” ( 384-322 ກ່ອນ ຄສ )ເພີ່ນເປັນນັກປັດຊະຍາເກຣັກ, ໃນສະຕະວັດທີ 16-17 ໂລຊິກຮູບການໄດ້ມີຄວາມກ້າວໜ້າໃໝ່ຍ້ອນການຂະຫຍາຍຕົວຂອງວິທະຍາສາດທໍາມະຊາດທົດລອງໂດຍ ແມ່ນທ່ານ “ ເບເກີນ ”( 1561-1626 ) ນັກປັດຊະຍາຂອງອັງກິດ ໄດ້ຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບໂລຊິກອະນຸມານ.ຈົນມາຮອດທ້າຍສະ ຕະວັດທີ 18 ທ່ານ “ ກັງເຕີ ”( 1724-1824 ) ນັກປັດຊະຍາເຢຍລະມັນ, ເພີ່ນໄດ້ໃຫ້ທັດສະນະວ່າ: “ ໂລຊິກຮູບການພຽງແຕ່ເອົາໃຈໃສ່ຄົ້ນຄວ້າບັນດາຮູບການອັນລວມຂອງຈິນຕະນາການເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຫາກຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ເຖິງເນື້ອໃນອັນລະອຽດຂອງຈິນຕະນາການ ”.

2)   ໂລຊິກພາວະວິໄສ(ສັດຈະວິພາກ): ແມ່ນທ່ານ“ ເຮແກນ ” ( 1770-1831 ) ນັກປັດຊະຍາເຢຍລະມັນ ເປັນຜູ້ທີ່ໃຫ້ກໍາເນີດທິດສະດີອັນໃໝ່ກ່ຽວກັບໂລຊິກສັດຈະວິພາກ, ເພີ່ນໄດ້ສືບທອດ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍຕື່ມມາຈາກໂລຊິກບົດພະບົດຮຽນຂອງທ່ານ“ ກັງເຕີ ” ນັບທັງຂອງນັກປັດຊະຍາເກຣັກບູຮານ ແລະ ອີງໃສ່ຜົນສໍາເລັດບັນດາການປະດິດອັນໃໝ່ຂອງວິທະຍາສາດ ທໍາມະຊາດໃນທ້າຍສັດຕະວັດທີ 18 ແລະ ຕົ້ນສະຕະວັດທີ 19 ເພີ່ນໄດ້ຫັນລັກສະນະສັດຈະວິພາກຂອງໂລກ ທໍາມະຊາດນັ້ນ ໃຫ້ກາຍເປັນຄໍາເວົ້າສັດຈະວິພາກຂອງຄວາມສໍານຶກໃນໂລຊິກສາດ.

- ໂລຊິກສັດຈະວິພາກຂອງເຮແກນ ໄດ້ກໍ່ສ້າງບົນພື້ນຖານຈິດຕະນິຍົມ ເປົ້າໝາຍຂອງໂລຊກສາດຂອງເພີ່ນແມ່ນຄວາມສໍານຶກເດັດຖານ ຊຶ່ງເຄື່ອນເໜັງດ້ວຍຮູບການໜຶ່ງຂອງຄວາມນຶກຄິດເດັດຖານ ແລະ ແມ່ນການເຄື່ອນເໜັງໂດຍຕົນເອງຂອງບັນດາຄວາມສໍານຶກ ເຊີ່ງແຕ່ລະຄວາມສໍານຶກນັ້ນ ເປັນຮູບການໜຶ່ງທີ່ສະແດງອອກມາຈາກຄວາມສໍານຶກເດັດຖານ ແລະ ສັດຈະວິພາກຂອງຄວາມສໍານຶກພັດເປັນສິ່ງທີ່ໃຫ້ກໍາເນີດສັດຈະວິພາກຂອງສິ່ງວັດຖຸ.

..............................................................................

ຄໍາຖາມ2. ຄວາມສໍານຶກແມ່ນຫຍັງ? ດ້ານໃນ ແລະ ດ້ານນອກຂອງຄວາມສໍານຶກມີຄືແນວໃດ? ( ສົມທຽບພຶດຕິກໍາ ).

ຕອບ: ຄວາມສໍານຶກແມ່ນຮູບການໜຶ່ງຂອງຈິນຕະນາການທີ່ສ່ອງແສງລັກສະນະຈໍາເພາະ ທີ່ເປັນທາດແທ້ ແລະ ອັນລວມຂອງສິ່ງວັດຖຸໃນໂລກພາວະວິໄສ, ແມ່ນຂະບວນວິວັດຫັນເປັນນາມມະທໍາໂດຍສັງເຂບຂອງສີ່ງວັດຖຸໃນໂລກພາວະວິໄສ.

- ຄວາມສໍານຶກ ແມ່ນໝາກຜົນຂອງຂະບວນວິວັດແຫ່ງການຫັນເປັນຈິນຕະາການນາມມະທໍາໃນທຸກໆຂະບວນວິວັດຂອງຈິນຕະນາການລ້ວນແຕ່ບັນຈຸຄວາມສໍານຶກ, ຖ້າຫາກຄົນເຮົາຂາດຄວາມສໍານຶກແລ້ວຈະບໍ່ມີຈິນຕະນາການ ແລະ ຖ້າຂາດຈິນຕະນາການແລ້ວຈະບໍ່ມີຄວາມສໍານຶກ.

- ຄວາມສໍານຶກ ເກີດຂື້ນແມ່ນໄດ້ສະໜິດຕິດພັນກັບຂະບວນວິວັດແຫ່ງຄວາມຮັບຮູ້ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວພຶດຕິກໍາຂອງຄົນ ຈິນ ຕະນາການຂອງຄົນຈະບໍ່ຢຸດຢູ່ນາມມະທໍາເທົ່ານັ້ນ, ໃນເມື່ອຄົ້ນຄວ້າເຫັນລັກສະນະຈໍາເພາະທີ່ເປັນທາດແທ້ຂອງສິ່ງວັດຖຸໜຶ່ງ,ຈິນຕະນາການນາມມະທໍາຈະກາຍເປັນຈິນຕະນາການຮູບປະທໍາ.

 + ດ້ານໃນ ແລະ ດ້ານນອກຂອງຄວາມສໍານຶກມີຄື:

§  ດ້ານໃນຂອງຄວາມສໍານຶກ: ແມ່ນການສັງລວມບັນດາສັນຍານໝາຍສິ່ງທີ່ຕ່າງກັນກັບເປົ້າໝາຍ ຫຼື ຊັ້ນເປົ້າໝາຍ ທີ່ໄດ້ສ່ອງແສງຄວາມສໍານຶກ. ດ້ານໃນແມ່ນບັນຈຸຄວາມສໍານຶກຂອງຄົນ, ຄົນມີຄວາມສາມາດຜະລິດ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຄື່ອງອອກແຮງງານ ທັງມີຄວາມສາມາດທາງດ້ານຈິນຕະນາການນາມມະທໍາ.

§  ດ້ານນອກຂອງຄວາມສໍານຶກ: ແມ່ນເປົ້າໝາຍ ຫຼື ການເຕົ້າໂຮມເປົ້າໝາຍ ທີ່ສ່ອງແສງຢູ່ໃນຄວາມສໍານຶກດ້ານນອກ, ແມ່ນການເຕົ້າໂຮມສະສົມບັນດາວັດຖຸ ທີ່ຄວາມສໍານຶກໄດ້ສ່ອງແສງອອກມາຂອງການເຄື່ອນໄຫວຄົນໃນຂົງເຂດການຜະລິດ, ການເຄື່ອນໄຫວທົດລອງວິທະຍາສາດ-ເຕັກນິກ.

 + ສົມທຽບພຶດຕິກໍາ : ຄວາມສໍານຶກດ້ານນອກ, ດ້ານໃນຂອງ ປະທານ ໄກສອນ ພົມວິຫານ ຜູ້ນໍາທີ່ແສນເຄົາຮັກຂອງປວງຊົນລາວທັງຊາດ ມີຄື:

- ດ້ານນອກ: ແມ່ນເປັນປະທານປະເທດ ສ ປປ ລາວ, ເປັນປະທານພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ແລະ ເປັນປະທານສະພາລັດຖະມົນຕີ.

- ດ້ານໃນ: ແມ່ນເປັນຜູ້ນໍາພາປົດປ່ອຍປະເທດຊາດ, ນໍາພາທຸກໄຊຊະນະຂອງການປະຕິວັດ ແລະ ເປັນຜູ້ທີ່ມີຈິດໃຈເດັດ ອົງອາດກ້າຫານ.

............................................................................................................

ບົດທີ 2 : ການສັນນິຖານ   ( ອາຈານ ພູເຂົາ ສີຫາວົງ ).

ຄໍາຖາມ 1:  ສັນນິຖານແມ່ນຫຍັງ? ສັນນິຖານມີຈັກປະເພດ? ຄືປະເພດໃດແດ່?

ຕອບ : ສັນນິຖານ: ແມ່ນຮູບການໜຶ່ງຂອງຈິນຕະນາການນາມມະທຳ ທີ່ໝູນໃຊ້ຄວາມສຳນຶກເພື່ອຢັ້ງຢືນ ຫຼື ປະຕິເສດລັກ ສະນະໃດໜຶ່ງຂອງສິ່ງວັດຖຸ ແລະ ປະກົດການ, ມັນແມ່ນກຳລັງສາມາດຂອງຈິນຕະນາການ ຊຶ່ງມັນຕິດພັນກັບຄວາມສຳນຶກ ເພື່ອໃຫ້ກຳເນີດຄຸນຄ່າສັດຈະທຳ. (ສັນນິຖານ: ສະເໜີ ຫຼື ລົງຄຳເຫັນເປັນການຄາດຄະເນໄວ້ກ່ອນ)ຕົວຢ່າງ:

- ສັນນິຖານວ່າ: ວຽງຈັນແມ່ນນະຄອນຫຼວງຂອງ ສປປ ລາວ (ຖືກຕ້ອງ)

- ສັນນິຖານວ່າ: ວຽງຈັນເປັນເມືອງເອກຂອງລາວແຕ່ບູຮານເຖິງປະຈຸ ບັນ (ຜິດ).

- ສັນນິຖານວ່າ: ກາທຸກໂຕຢູ່ໃນໂລກມີສີດຳ (ຜິດ).

- ສັນນິຖານວ່າ: ກາຢູ່ໃນໂລກຈຳນວນໜຶ່ງມີສິດຳ (ຖືກຕ້ອງ).

       ສັນນິຖານມີ 1 ຕົວຈິງ, 2 ແມ່ນປອມແປງ.  ຖ້າສັນນິຖານຖືກຕົວຈິງຈິນຕະນາການຂອງຄົນເຮົາຖືກ ຕົວຈິງ, ກົງກັນຂ້າມຖ້າຈິນຕະນາການຂອງຄົນເຮົາບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຕົວຈິງແມ່ນສັນນິຖານປອມແປງ.

§  ສັນນິຖານ  ມີ 2 ປະເພດ ຄື: ປະເພດງ່າຍດາຍ ແລະ ປະເພດສັບສົນ:  

-   ສ່ວນໃຫຍ່ຄົນແຂວງ ສະຫວັນນະເຂດ

         ............................................................................

ຄໍາຖາມ3. ການສັນນິຖານແບບສັບສົນແມ່ນແນວໃດ? ມີຈັກປະເພດ? ຄືປະ ເພດໃດແດ່?.

ຕອບ: ການສັນນິຖານແບບສັບສົນ : ແມ່ນວິທພຍາສາດໜຶ່ງ ທີ່ຄົນເຮົາເຂົ້າໃຈຍາກພໍສົມຄວນ, ມັນປະກອບສ້າງຂື້ນຈາກບັນດາສັນນິຖານແບບງ່າຍດາຍ.

          ໃນການສັນນິຖານແບບສັບສົນມີ : 5 ປະເພດ ຄື:

1)     ສັນນິຖານລະຫວ່າງ A ແລະ B ( A   B ).

2)    ສັນນິຖານລະຫວ່າງ A ຫຼື B ( A U B ).

3)    ສັນນິຖານລະຫວ່າງ A ຫຼືວ່າ B ( A V B ).

4)    ສັນນິຖານ A ແມ່ນ B  ( A      B ).

5)    ສັນນິຖານ ເພື່ອຊອກຫາຫຼັກກໍານົດ ແລະ ເງື່ອນໄຂທີ່ຕ້ອງການພຽງພໍ.

---------------------------------------------------------.

ບົດທີ 3: ບັນດາກົດເກນພື້ນຖານຂອງໂລຊິກຮູບການ. ( ອາຈານ ບຸນຍູ້ ວົງທິສານ ).

ຄໍາຖາມ 1 : ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງແຕ່ລະກົດເກນພື້ນຖານຂອງໂລຊິກຮູບການມີຫຍັງແດ່ ? ແຕ່ລະກົດເກນນັ້ນມີຄວາມໝາຍຫຍັງແດ່ ? ໃຫ້ແກ່ການຄົ້ນຄິດ ແລະ ການເຄື່ອນໄຫວຕົວຈິງຂອງພວກເຮົາ?.

ຕອບ: ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການຂອງແຕ່ລະກົດເກນພື້ນຖານຂອງໂລຊິກຮູບການ  ແລະ ຄວາມໝາຍ ໃຫ້ແກ່ການຄົ້ນຄິດ ແລະ ເຄື່ອນໄຫວຕົວຈິງພວກເຮົາມີຄື: ບັນດາກົເກນພື້ນຖານຂອງໂລຊິກຮູບການມີ 4 ກົດເກນ ຄືື:

·         ກົດເກນເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວ ( ເອກະພາບ ):

§  ຄວາມຮຽກຮ້ອງຕ້ອງການແມ່ນຮັບປະກັນໃຫ້ແກ່ຈິນຕະນາການມີລັກສະນະກໍານົດໄດ້, ລັກສະນະກໍານົດແມ່ນຄຸນທາດໜຶ່ງ ຫຼື ບໍ່ອາດຈະຂາດໄດ້ຂອງຈິນຕະນາການທີ່ຊັດເຈນ, ຈິນຕະນາການນີ້ພາໄປເຖິງສັດຈະທໍາ, ລັກສະນະກໍານົດຢ່າງຈະ ແຈ້ງຄັກແນ່ຂອງຄວາມສໍານຶກນັ້ນຮັບປະກັນໃຫ້ແກ່ລັກສະນະກໍານົດຂອງຈິນຕະນາການ.

ຄວາມສໍານຶກຕ່າງໆທີ່ນໍາໃຊ້ນັ້ນ ບໍ່ຄຸມເຄືອມະລຸ້ມມະລ້ວຍທາງດ້ານເນື້ອໃນ (ດ້ານໃນ) ບໍ່ເຂົ້າໃຈ ແລະ ອະທິບາຍຢ່າງມະລຸ້ມມະລ້ວຍ ແລະ ເຄີ່ງໆກາງໆ. ຖ້າພົບພໍ້ຄໍາສັບທີ່ມີຫຼາຍຄວາມໝາຍນັ້ນ ຕ້ອງກໍານົດຈະແຈ້ງຄວາມໝາຍທີ່ເຮົານໍາໃຊ້. ເມື່ອໃດຄວາມສໍານຶກເຫຼົ່ານັ້ນຍັງຄຸມເຄືອ ບໍ່ຊັດເຈນພາໄປເຖິງສະພາບທີ່ເຂົ້າໃຈ ແລະ ໜູນໃຊ້ແນວໃດກໍ່ໄດ້ຕາມລຳພັງ, ບາງຄັ້ງເຂົ້າ ໃຈ ແລະ ໜູນໃຊ້ເຂົ້າໃສ່ຕົວຈິງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບມັນກໍ່ຈະເປັນໄປໄດ້.

§  ຄວາມໝາຍທາງດ້ານປັດຊະຍາຂອງກົດເກນຢູ່ບ່ອນວ່າ: ກົດເກນນີ້ແມ່ນການສ່ອງແສງລັກສະນະກໍານົດທາງດ້ານຄຸນນະພາບ ( ລັກສະນະປົກກະຕິທຽບຖານທາງດ້ານຄຸນນະພາບ) ຄຸນນະພາບຂອງບັນດາສິ່ງວັດຖຸ ແລະ ປະກົດການໃນໂລກພາ ວະວິໄສ. ເມື່ອໃດສິ່ງວັກຖຸແມ່ນມັນເອງບໍ່ທັນກາຍເປັນອັນອື່ນ, ເມື່ອນັ້ນເນື້ອໃນຂອງຄວາມສໍານຶກຂອງພວກເຮົາກ່ຽວກັບສິ່ງວັດຖຸຕ້ອງໄດ້ຮັກສາໄວ້ຄືເກົ່າບໍ່ປ່ຽນແປງ ຕ້ອງເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນກັບມັນ.

·         ກົດເກນໄຮ້ຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂລຊິກ :

§ ຮຽກຮ້ອງຕ້ອງປັດເຂ່ຍບັນດາຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂລຊິກອອກຈາກຈິນຕະນາການ. ໃນຈິນຕະນາການເສດຖະກິດ ກໍ່ຄືຈິນຕະ ນາການທາງດ້ານການເມືອງ ຫຼື ເວົ້າລວມຈິນຕະນາການຢູ່ໃນຂົງເຂດໃດກໍ່ຕາມ ກໍ່ຕ້ອງຫຼີກເວັ້ນບັນດາຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂລຊິກ ເຮັດໃຫ້ຈິນ ຕະນາການມີລັກສະນະຊວນເຊື່ອຢ່າງສູງສົ່ງ.

§ ຄວາມໝາຍຂອງໂລຊິກໄຮ້ຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ແມ່ນມາດຕະຖານຂອງທຸກໆການວິພາກວິທະຍາສາດ ແລະ ຂອງຈິນຕະນາການທຸກຢ່າງ.

·       ກົດເກນປັດເຂ່ຍອັນເຄິ່ງກາງ (ກົດເກນປັດເຂ່ຍອັນທີ 3 ):

-     ໃນເມື່ອມີບັນຫາທີ່ຕັ້ງຂື້ນໃນຂອບເຂດໃດໜຶ່ງທີ່ຈະແຈ້ງແລ້ວນັ້ນ ແນ່ນອນມັນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຕ້ອງມີຄໍາຕອບທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ຈະແຈ້ງຊັດເຈນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ກົດເກນປັດເຂ່ຍອັນເຄິ່ງກາງຈິ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຈິນຕະນາການຕ້ອງຍອມຮັບຮອງເອົາຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງໜຶ່ງໃນສອງຄໍາເຫັນທີ່ປະຕິເສດກັນນັ້ນ ເພື່ອໃຫ້ມີຄໍາຕອບຈະແຈ້ງ ບໍ່ໄດ້ຫຼີກລ້ຽງ ບໍ່ໃຫ້ອະທິບາຍແບບ ລວມໆທີ່ເຂົ້າໃຈແນວໃດກໍ່ໄດ້ຕໍ່ໜ້າບັນຫາລະອຽດ.

-     ໃນຕົວຈິງພວກເຮົາກໍາໄດ້ກົດເກນປັດເຂ່ຍອັນເຄິ່ງກາງນີ້ ເມື່ອຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າສອງທັດສະນະ ສອງຄວາມສາມາດ, ສອງວິທີການທີ່ປະຕິເສດກັນ. ປະຕິບັດຕາມກົດເກນປັດເຂ່ຍອັນເຄິ່ງກາງນັ້ນຮັບປະກັນໃຫ້ຈິນຕະນາການຕ້ອງເດັດຂາດຈະແຈ້ງສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ.

-     ຄວາມໝາຍຂອງກົດເກນປັດເຂ່ຍອັນເຄິ່ງກາງກໍ່ຄືກົດເກນໄຮ້ຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂລຊິກ ລ້ວນແຕ່ແມ່ນສ່ອງແສງລັກສະນະປົກ ກະຕິທຽບຖານທາງດ້ານຄຸນນະພາບຂອງບັນດາສິ່ງວັດຖຸປະກົດການໃນໂລກກພາວະວິໄສ.

·       ກົດເກນເຫດຜົນພຽງພໍ :

§ ກົດເກນເຫດຜົນພຽງພໍຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີບັນດາຈຸດວິພາກທັດສະນະ,ແນວຄິດ... ຂອງພວກເຮົາຕ້ອງໄດ້ຮັບປະກັນການ

ອະທິບາຍດ້ວຍເຫດຜົນ,, ຕ້ອງໄດ້ພິສູດຢ່າງແນບນຽນບັນຫາພື້ນຖານທີ່ພຽງພໍ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນການສົມເຫດສົມຜົນ ແລະ

ຖືກຕ້ອງຂອງມັນ.

§ ຄວາມໝາຍຂອງກົດເກນເຫດຜົນພຽງພໍ ເພື່ອຮັບປະກັນໃຫ້ແກ່ຈິນຕະນນາການມີລັກສະນະທີ່ມີບ່ອນອີງອັນໝັ້ນຄົງ, ມີລັກສະນະອາດພິສູດໄດ້, ເຮັດໃຫ້ຈິນຕະນາການມີລັກສະນະວິທະຍາສາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຈິນຕະນາການມີກໍາລັງຊວນເຊື່ອໄດ້ນັ້ນ, ໃນເມື່ອເວລາທີ່ໝູນໃຊ້ກົດເກນນັ້ນຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ບາງຈຸດດັ່ງນີ້:

o  ການພິສູດພວກເຮົາອາດຈະນໍາໃຊ້ບັນດາເຫດການທີ່ມີແທ້ ເພື່ອເປັນຫຼັກການ ແຕ່ວ່າເມື່ອນໍາໃຊ້ບັນດາເຫດການເພື່ອເປັນຫຼັກຖານນັ້ນຕ້ອງໄດ້ວິເຄາະ ແລະ ອະທິບາຍດ້ວຍເຫດຜົນ ຕີລາຄາບັນດາເຫດການ, ອະທິບາຍໃຫ້ໄດ້ລັກສະນະກົດ ເກນທີ່ແຝງຊ້ອນຢູ່ທາງໃນຂອງບັນດາເຫດການນັນ.ການເຮັດຄືແນວນັ້ນແມ່ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຂາດຂັ້ນກັບແບບບູຊາເຫດການ, ການສວຍໃຊ້ບັນດາເຫດການທີ່ເກີດຂື້ນໂດຍບັງເອີນ ເພື່ອຖອດເອົາຄໍາສະຫຼຸບທີ່ຝືນວິທະຍາສາດ.

o  ບໍ່ຖືເອົາເປັນບັນຫາອັນໜຶ່ງອັນ​ດຽວກັນ​ລະຫວ່າງ​ອິດ​ທິພົນ​ບຸກຄົນ​ກັບ​ສັດຈະ​ທໍາ, ບໍ່​ເອົາ​ອິດ​ທິພົນ​ບຸກຄົນ​ປ່ຽນ​ແທນ​ໃຫ້​ແກ່​ການ​ພິສູດ​ວິທະຍາສາດ​ບັນຫາ​ຂອງ​ມັນ​ແມ່ນ​ຢູ່​ບ່ອນ​ວ່າ ຜູ້​ແຕ່ງ​ມັນ​ຂື້ນມາ​ນັ້ນ​ມີ​ອິດ​ທິພົນ ຫຼື ມີ​ອິດ​ທິພົນ,​ເຖິງ​ວ່າ​ອິດ​ທິພົນ​ກໍ່​ເປັນສິ່ງ​ທີ່ໜ້ານັບຖື​ຢ່າງ​ສູງ​ກໍ່ຕາມ, ໝາຍຄວາມ​ວ່າ​: ຕ້ອງ​ຖື​ເອົາສັດຈະ​ທໍາ​ເປັນ​ສີ່​ງຕັດສິນ​ສູງ​ກວ່າ​ອິດ​ທິພົນ​ບຸກຄົນ ​ແລະ ສ່ອງ​ແສງ​ສາຍ​ພົວພັນ​ເຫດ ​ແລະ ຜົນ​ຕົວ​ຈິງ.

-------------------------------------------------------.

ບົດທີ 4: ການໄຕ່ຕອງ ( ອາຈານ ບຸນຍູ້ ວົງທິສານ ).

ຄໍາຖາມ 1. ສະຫາຍເຂົ້າໃຈແນວໃດກ່ຽວກັບການໄຕ່ຕອງແບບອະນຸມານ ?

ຕອບ: ການໄຕ່ຕອງແບບອະນຸມານ: ແມ່ນການໄຕ່ຕອງປະເພດໜຶ່ງທີ່ເລີ່ມແຕ່ເອົາບັນດາຄວາມຮັບຮູ້ກ່ຽວກັບອັນລວມເພື່ອກ້າວໄປເຖິງຄວາມຮັບຮູ້ອັນສະເພາະ, ເຊິ່ງມີລັກສະນະພິເສດ ແມ່ນອີງໃສ່ບັນດາຫຼັກກໍານົດທີ່ເປັນປະຖົມປັດໄຈທັງໝົດລ້ວນແຕ່ແມ່ນສັນນິຖານທີ່ຊື່ສັດ ( ສັກຈະທໍາ ) ໄດ້ນັ້ນຕ້ອງຮັບປະກັນທທັງສອງເງື່ອນໄຂດັ່ງນີ້:

-  ໜຶ່ງ: ບັນດາປະຖົມປັດໄຈຕ້ອງຊື່ສັດ.

-  ສອງ: ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຫຼັກການກໍານົດອະນຸມານທັງ2 ເງື່ອນໄຂຄື: ເງື່ອນໄຂທທີ່ຕ້ອງການ ແລະ ເງື່ອນໄຂພຽງພໍເພື່ອໃຫ້ຜົນສະຫຼຸບຂອງອະນຸມານຊື່ສັດ.

     ໂລຊິກຮູບການຄົ້ນຄວ້າລະບົບບັນດາຫຼັກກໍານົດອະນຸມານ ເຊີ່ງຈິນຕະນາການຕ້ອງປະຕິບັດຕາມ. ນັ້ນແມ່ນຫຼັກກໍານົດໃນການສະຫຼຸບ.

       ຢູ່ບ່ອນນີ້ A ຮຽກວ່າ: ແມ່ນພື້ນຖານ, B ຮຽກວ່າຜົນເນື່ອງຈິນຕະນາການພຽງພໍແຕ່ຊັດເຈນເມື່ອ:

-    ໄປຈາກການຢັ້ງຢືນພື້ນຖານເຖິງຢັ້ງຢືນຜົນເນື່ອງ.

-    ໄປຈາກປະຕິເສດຜົນເນື່ອງເຖິງປະຕິເສດພື້ນຖານບັນດາຫຼັກກໍານົດ (1 ) ແລະ ( 2 ) ຢູ່ເທິງນັ້ນແມ່ນບັນດາສິ່ງທີ່ຍ່ອມເປັນໄປຂອງໂລຊິກ.

-------------------------------------------------.

ຄໍາຖາມ2. ການໄຕ່ຕອງແບບອຸປະມານ ແມ່ນແນວໃດ ?

ຕອບ: ການໄຕ່ຕອງແບບອຸປະມານແມ່ນປະເພດໄຕ່ຕອງໜຶ່ງແຕ່ບັນດາຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບບັນດາເຫດການຕ່າງໆທີ່ສະເພາະຕ່າງ ຫາກ, ຈາກບັນດາບົດຮຽນອັນສະເພາະຕ່າງຫາກເຖິງການສັງເຂບເປັນບັນດາຫຼັກມູນຮ່ວມ. ອຸປະມານແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດດັ່ງນີ້: ອຸປະມານສົມບູນ ແລະ ອຸປະມານບໍ່ສົມບູນ.

ກ. ອຸປະມານສົມບູນ : ແມ່ນປະເພດອຸປະມານເຊີ່ງຢູ່ໃນບັນດາປະຖົມປັດໄຈ ທີ່ໄດ້ຍົກໃຫ້ເຫັນຄວາມຮັບຮູ້ຕ່າງໆກ່ຽວກັບ

ບັນດາເປົ້າໝາຍສະເພາະຕ່າງຫາກ ທັງໝົດຂອງໝວດເປົ້າໝາຍທີ່ພວມພິຈາລະນາເພື່ອສັງເຂບເປັນຫຼັກມູນລວມ.

ໃນຕົວຈິງແລ້ວ, ການສະຫຼຸບຂອງອຸປະມານນີ້ແມ່ນຖືກຈໍາກັດທີ່ສຸດ, ເພາະມັນພຽງແຕ່ນໍາໃຊ້ໄດ້ສໍາລັບບັນດາໝວດໜຶ່ງຂອງສິ່ງວັດຖຸ( ຫຼື ປະກົດການ ) ທີ່ມີຈໍານວນເປົ້າໝາຍທີ່ມີຂອບເຂດເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໃນຕົວຈິງແມ່ນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຕ້ອງຮັບຮູ້, ຕ້ອງ ສັງເຂບບັນດາໝວດປະກົດການແຕ່ວ່າຈໍານວນປະກົດການພັດຫຼວງຫຼາຍບໍ່ອາດຈະນັບໄດ້, ເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາບໍ່ສາມາດນໍາໃຊ້ວິທີອຸປະມານບໍ່ສົມບູນ.                                               

                                                                 

ຂ. ອຸປະມານບໍ່ສົມບູນ: ແມ່ນພາກສ່ວນເຕົ້າໂຮມ S ( ໜວດ S ) ປະກອບມູນພາກທີ່ມີຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍ ( ປະກົດການສະເພາະຕ່າງຫາກທີ່ມີຈໍານວນຫຼວງຫຼາຍ ) a,b,c… ຜ່ານການການຄົ້ນຄວ້າເຫັນໄດ້ວ່າເປົ້າໝາຍຈໍານວນໜຶ່ງຂອງໝວດ S ທີ່ຄົ້ນຄວ້າໄດ້ນັ້ນມີລັກສະນະສະເພາະ ແລະ ຍັງບໍ່ທັນຄົ້ນຄວ້າເຫັນເປົ້າໝາຍໃດທີ່ຂື້ນກັບໝວດ S ຫາກບໍ່ມີລັກສະນະຈໍາເພາະ t.

ເປັນຈະແຈ້ງວ່າການສະຫຼຸບນີ້ຍັງບໍ່ທັນມີຄວາມຮັບປະກັນອັນໜັກແໜ້ນເທື່ອ ຄໍາສັບກໍ່ຍັງບໍ່ຖືກລະແວງສົງໄສຢູ່ ເພາະວ່າ, ໃນພາຫຼັງພຽງແຕ່ຄົ້ນຄວ້າເຫັນເປົ້າໝາຍໜຶ່ງທີ່ຂື້ນກັບໝວດ S ແຕ່ຫາກບໍ່ມີລັກສະນະຈໍາເພາະນັ້ນຈະເຮັດໃຫ້ການສະຫຼຸບຂອງການອຸປະມານຈະຖືກບອກປັດ( ຖືກປັດເຂ່ຍ ຫຼື ປະຕິເສດອອກໄປ ). ຍ້ອນແນວນັ້ນດ ການສະຫຼຸບຍັງບໍ່ສົມຄຸນຄ່າດ້ານວິທະຍາສາດເທື່ອ. ມັນພຽງແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ເຈາະຈີ້ມເປີດທິດໃຫ້ແກ່ການຄົ້ນຄວ້າໃຫ້ເຫັນອັນລວມ.

-  ຖ້າຫາກຢຸດຢູ່ຄົ້ນຄວ້າຈະເຮັດໃຫ້ການສະຫຼຸບອາດປອມແປງ.

-  ການທີ່ເພີ່ມເຕີມຈໍານວນກໍລະນີທີ່ໄດ້ຂື້ນສະຖິຕິກໍ່ບໍ່ອາດຈະແກ້ໄຂບັນຫາຈົນເຖິງກົກຮາກຂອງມັນ ແລະ ກໍ່ບໍ່ອາດຈະແກ້ຂ່າວການຂື້ນສະຖິຕິບັນດາກໍລະນີນັ້ນໄດ້.

-  ບັນຫາແມ່ນຢູ່ບ່ອນວ້າຕ້ອງດໍາເນີນການວິເຄາະອະທິບາຍຄໍາສະຫຼຸບນັ້ນເວົ້າຢ່າງອື່ນວ່າ: ຕ້ອງມີການຕັກກະພິນິດ ລັກສະ ນະກົດເກນທີ່ເຊື່ອງຊ້ອນຢູ່ໃນບັນດາກໍລະນີສະເພາະຕ່າງຫາກນັ້ນໃຫ້ໄດ້. ຖ້າຫາກວ່າເຮັດໄດ້ຄືແນວນັ້ນ ມັນຈະເຮັດຄໍາສະຫຼຸບຂອງການອຸປະມານນັ້ນເປັນໜ້າເຊື່ອໃຈໄດ້ນັ້ນແມ່ນການອຸປະມານວິທະຍາສາດ.

ການອຸປະມານວິທະຍາສາດ ແມ່ນວິທີວິທະຍາສາດໜຶ່ງໃນການສະຫຼຸບສັງລວມ, ສັງເຂບພຶດຕິກໍາແນໃສ່ຄົ້ນເຫັນອັນ

ລວມ, ອັນຍ່ອມເປັນໄປ ແລະ ອັນທີ່ເປັນກົດ

-----------------------------------------------------.                                                  

ຄໍາຖາມ3. ການພິສູດຕ້ອງໄປຕາມຫຼັກການຫຍັງແດ່ ?

ຕອບ: ການພິສູດຕ້ອງໄປຕາມຫຼັກການກໍານົດ 5 ຫຼັກການກໍານົດ ຄື:

1)    ຫຼັກການກໍານົດ1: ກະທູ້ອະພິປາຍໄດ້ກໍານົດຈະແຈ້ງຫຼີກເວັ້ນອັນທີ່ຜິດ ມີສອງຄວາມໝາຍຫຼັກກໍານົດນີ້ໄດ້ຖອດຖອນອອກມາຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງຂອງກົດເກນເປັນດັ່ງດຽວ. ເພາະວ່າ ກະທູ້ອະພິປາຍມີລັກສະນະກໍານົດຈິ່ງສາມາດພິສູດໄດ້. ດັ່ງ ນັ້ນ,ໃນຈິນຕະນາການກ່ອນຈະພິສູດກະທູ້ອະພິປາຍໃດໜຶ່ງກໍ່ຕ້ອງກໍານົດຈະແຈ້ງດ້ານໃນກໍ່ຄືດ້ານນອກຂອງບັນດາຄວາມສໍານຶກ

ທີ່ມີຢູ່ໃນກະທູ້ອະພິປາຍນັ້ນເມື່ອເວລາທີ່ກໍນົດຈະແຈ້ງກະທູ້ອະພິປາຍແລ້ວນັ້ນຈິ່ງຈະສາມາດດໍາເນີນການພິສູດໄດ້.

2)   ຫຼັກກໍານົດ 2: ກະທູ້ອະພິປາຍຕ້ອງໄດ້ຮັກສາຕາມຮູບເດີມຂອງມັນໃນຕະຫຼອດຂະບວນວິວັດແຫ່ງການພິສູດ. ຫຼັກກໍານົດນີ້ໄດ້ຖອດຖອນອອກມາຕາມຄວາມຮຽນຮ້ອງຂອງກົດເກນເປັນດັ່ງດຽວ ສີ່ງເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ໃຫ້ຜິດກັບກະທູ້ ເລື່ອງໃນວິທີພິສູດ.

3)   ຫຼັກກໍານົດ 3 : ບັນດາຫຼັກອ້າງອີງຕ້ອງແມ່ນບັນດາການສັນນິຖານທີ່ຊື່ສັດ ແລະ ມັນບໍ່ໄດ້ຂັດແຍ່ງກັນ.

4)   ຫຼັກກໍານົດ 4 : ບໍ່ໄດ້ນໍາໃຊ້ບັນດາຈຸດວິພາກທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ພິສູດ. ເພື່ອເປັນຫຼັກອ້າງອີງບ່ອນວ່າ: ຈຸດວິພາກທີ່ບໍ່ທັນໄດ້ພິສູດນັ້ນ ກະໂຕມັນເອງອາດຈະປອມແປງ. ເພື່ອຫຼັກອ້າງອີງປອມແປງແລ້ວນັ້ນກະທູ້ອະພິປາຍກໍ່ວ່າບໍ່ທັນພິສູດເທື່ອ.

5)   ຫຼັກກໍານົດ 5: ບໍ່ໄດ້ມາໃຊ້ບັນດາຫຼັກອ້າງອີງຕາມວົງອ້ອມ. ຫຼັກອ້າງອີງຕາມວົງອ້ອມແມ່ນຫຼັກອ້າງອີງທີ່ກະໂຕມັນເອງພັດໄດ້ພິສູດດ້ວຍວິທີອີງໃສ່ກະທູ້ອະພິປາຍ.

--------------------------------------------------------.

ຄໍາຖາມ 4 : ໃນການພິສູດມີຈັກປະເພດ ?ເນື້ອໃນລະອຽດຂອງມັນມີຄືແນວໃດ ?

ຕອບ: ໃນການພິສູດມີ 2 ປະເພດ ຄື: ບອກປັດ ແລະ ສົມມຸດນິຖານ  ມີເນື້ອໃນລະອຽດດັ່ງນີ້:

1)     ບອກປັດ( ຖືກປັດເຂ່ຍ ຫຼື ປະຕິເສດອອກໄປ )ແມ່ນ: ວິທີພິສູດໜຶ່ງ ແຕ່ຢູ່ບ່ອນນີ້ພິສູດ ເພື່ອແນໃສ່ຊີ້ໃຫ້ເຫັນລັກສະ ນະປອມແປງຂອງຈຸດວິພາກໃດໜຶ່ງ. ສໍາລັບພວກເຮົາແລ້ວກໍ່ເຫັນວ່າ ຈຸດວິພາກນັ້ນແມ່ນກະທູ້ອະພິປາຍໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງບອກປັດ, ແຕ່ສໍາລັບຝ່າຍກົງກັນຂ້າມນັ້ນກະທູ້ອະພິປາຍໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງການໄດ້ປົກປັກຮັກສາ ແລະ ຕ້ອງການພິສູດ. ການບອກປັດກໍ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນການກະທົບຂອງກົດກນພຽງພໍ. ການບອກປັດແນໃສ່ລັກສະນະປອມແປງຂອງກະທູ້ອະພິປາຍຂອງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ. ບາງເທື່ອພວກເຮົາບໍ່ມີພື້ນຖານພຽງພໍ, ບໍ່ທັນມີກໍາລັງພຽງພໍ ເພື່ອຊີ້ບອກໃຫ້ເຫັນລັກສະນະທີ່ຂາດການຊວນເຊື່ອຂອງການສາທິດຂອງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ.

ການເຮັດຄືແນວນັ້ນ ຮຽກວ່າ: ການຕິທ່ານັ້ນທ່ານີ້ ຢາກຕິທ່ານັ້ນທ່ານີ້ໄດ້ກໍ່ໝາຍຄວາມວ່າ: ຢາກຍົກໃຫ້ເຫັນລັກສະນະທີ່ຂາດຄວາມຊວນເຊື່ອຂອງຈຸດວິພາກຂອງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ, ດັ່ງນັ້ນ ຕ້ອງຄົ້ນເຜີຍອອກໃຫ້ໄດ້, ຕ້ອງຊີ້ແຈງຝ່າຍກົງກັນຂ້າມໄດ້ລະເມີດຫຼັກກໍານົດໂລຊິກໄດ້, ສົມມຸດວ່າ: ຊີ້ແຈງໃຫ້ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມໄດ້ລະເມີດກົດເກນເປັນດັ່ງດຽວ, ຫຼັກກໍານົດໃນການໄຕ່ ຕອງ ຫຼືວ່າຝ່າຍກົງກັນຂ້າມໄດ້ນໍາໃຊ້ສັນນິຖານປອມແປງ ເພື່ອເປັນຫຼັກຖານອ້າງອີງໃສ່ຈຸດວິພາກ ເຊີ່ງຍັງບໍ່ທັນພິສູດເປັນຫຼັກຖານອ້າງອີງ ຫຼືວ່າ ຄົ້ນເຜີຍໃຫ້ເຫັນໄດ້ໃນຈໍານວນບັນດາຫຼັກອ້າງອີງທີ່ຝ່າຍກົງກັນຂ້າມນໍາໃຊ້ນັ້ນມີຫຼັກອ້າງອີງທີ່ຂັດແຍ່ງກັນ... ແລະອື່ນໆ, ຄວນເອົາໃຈໃສ່ວ່າຈຸດວິພາກໜຶ່ງທີ່ຖືກຕິທ່ານັ້ນທ່ານີ້ ແຕ່ສີ່ງເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໝານຄວາມວ່າຈຸດວິພາກນັ້ນໄດ້ຖືກບອກປັດ.

2.) ສົມມຸດນິຖານ: ແມ່ນຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າເຫດການໃໝ່ໜຶ່ງ ໄດ້ນໍາອອກມາຄວາມຄາດຄະເນກະຕວງຕ່າງໆເພຶ່ອອະພິປາຍເຫດ ການໃໝ່ນັ້ນ. ການຄາດຄະເນກະຕວງເຫຼົ່ານັ້ນຮຽກວ່າສົມມຸດນິຖານ. ໃນຕົວຈິງເພື່ອອະພິປາຍເຫດການໃໝ່ໜຶ່ງ ຈະນໍາອອກມາພຽງແຕ່ມີໜຶ່ງສົມມຸດນິຖານເທົ່ານັ້ນ, ຫາກອາດຈະມີຫຼາຍສົມມຸດນິຖານ ບັນດາສົມມຸດນິຖານນີ້ ຕໍ່ມາອາດຈະຖືກບອກປັດ ຫຼື ຈະໄດ້ຮັບຮອງໄດ້ພິສູດ ແລະ ການເປັນຄວາມຮູ້ໃໝ່. ສົມມຸດນິຖານ ແມ່ນຂອດທີ່ຍ່ອມເປັນໄປໃນຂະບວນວິວັດແຫ່ງການຊອກຫາຄວາມຮູ້ອັນໃໝ່.

- ການບອກປັດສົມມຸດນິຖານ: ແມ່ນການບອກປັັດສົມມຸດນິຖານໄດ້ປະຕິບັດດ້ວນວິທີຄົ້ນເຜີຍບັນດາເຫດການສົມມຸດນິຖານ ກໍ່ໝາຍຄວາມວ່າ ສົມມຸດນິຖານນັ້ນຖືກບອກປັດ. G      h  ຢູ່ນີ້: G : ແມ່ນສົມມຸດນິຖານ, h: ແມ່ນຜົນເນື່ອງຂອງສົມ ມຸດນິຖານ.

- ພິສູດສົມມູດນິຖານ: ແມ່ນການພິສູດນິຖານເຄີຍເກີດຂື້ນຢ່າງສັບສົນທີ່ສຸດ, ຖ້າວ່າຜົນເນື່ອງຂອງສົມມຸດນິຖານໄດ້ຮັບ ຮອງ, ໄດ້ພິສູດສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນກໍ່ບໍ່ໝາຍຄວາມວ່າສົມມຸດນິຖານໄດ້ຮັບການພິສູດແລ້ວ.

                          

                  ໃນຕົວຈິງການທີ່ຮອງຮັບ G ເກີດຂື້ນຢ່າງສັບສົນທີ່ສຸດ ເພື່ອພິສູດສົມມຸດນິຖານ G ຊອກຫາວິທີຖອດຖອນຈາກສົມນິ

ຖານ G ບໍ່ແມ່ນມີພຽງເຫດຜົນເນື່ອງດຽວເທົ່ານັ້ນຫາກແມ່ນບັນດາຜົນເນື່ອງຈໍານວນໜຶ່ງ ໃນນັ້ນການເຕົ້າໂຮມບັນດາຜົນເນື່ອງນີ້ແມ່ນເງື່ອນໄຂທີ່ຕ່າງກັນ.

..............................................................................................

ຄໍາຖາມ 2. ສະຫາຍ​ຈົ່ງ​ອະທິ​ບາຍ ​ແລະ ​ໃຫ້​ຕົວຢ່າງ​ເພື່ອ​ອຍົກ​ໃຫ້​ເຫັນ​ພື້ນຖານ​ດ້ານ​ທິດ​ສະ​ດີ​ຄວາມ​ຮຽກຮ້ອງ​ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງ​ແຕ່ລະຫຼັກການ​ນັ້ນ​ຄື​ແນວ​ໃດ ?.

ຕອບ: ອະທິບາຍ ​ແລະ ຍົກ​ຕົວຢ່າງພື້ນຖານ​ດ້ານ​ທິດ​ສະ​ດີ​ຄວາມ​ຮຽກຮ້ອງ ​ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງ​ແຕ່ລະຫຼັກການ​ມີຄື: ​ໃນ​ໂລ​ຊິກ​ສັດຈະ​ວິພາກ​ໄດ້​ຍົກ​ມາ​ນັ້ນ​ມີ​ທັງໝົດ 5 ຫຼັກການພື້ນຖານ ຄື:

1.)   ຫຼັກການ​ພາວະ​ວິ​ໄສ :

-   ຮຽກຮ້ອງ​ໃຫ້​ໃນ​ການ​ຮັບ​ຮູ້​ສິ່ງ​ວັດ​ຖຸດ້ວນ​ຖານະ​ທີ່​ແມ່ນ​ອັນ​ພາວະ​ວິ​ໄສ, ຄົງ​ຕົວ ​ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວ​ຢູ່​ນອກ​ຈິດ​ສໍານຶກ​ອັດຕະວິ​ໄສ​ຂອງຄົນ ມັນ​ຮຽກກຮ້ອງ​ໃຫ້​ຕ້ອງ​ພິຈາ​ລະນາສິ່ງ​ວັດຖຸຖືກ​ກັບ​ອັນ​ທີ່​ມັນ​ເຄີຍ​ມີ​ມາ​ໃນ​ຕົວ​ຈິງ.

ຫຼັກການພວະວິໄສຮຽກຮ້ອງຍັງໃຫ້ມີລັກສະນະຊື່ສັດໃນການສ່ອງແສງ ຖ້າບໍ່ມີລັກສະນະຊື່ສັດນັ້ນ ກໍ່ບໍ່ອາດມີລັກສະນະພາວະວິໄສໃນການພິຈາລະນາສີ່ງວັດຖຸ​ໄດ້.

-  ຄວາມໝາຍຂອງຫຼັກການ​ພາວະ​ວິ​ໄສ :

         ດ້ານໜຶ່ງ​ແມ່ນ​ມັນແນ​ໃສ່ຕ້ານ​ກັບ​ທັດສະນະ​ຈິດຕະນິຍົມ​ໃນ​ຂົງ​ເຂດ​ແຫ່ງ​ການ​ຮັບ​ຮູ້.

ດ້ານ​ອື່ນ​ມັນ​ປ້ອງ​ກັນ​ບໍ່​ໃຫ້​ຈິນຕະນາການ​ຕົກ​ໃສ່​ຄວາ​ໃຜິດພາດ​ຍ້ອນ​ອັດຖະ​ພາບ​ນໍາ​ເອົາ​ບັນດາ​ປັດ​ໃຈ​ອັດຕະວິ​ໄສ​ຈໍານວນໜຶ່ງທີ່​ບໍ່​ເຄີຍ​ມີ​ຢູ່​ໃນ​ກະ​ໂຕ​ສິ່ງວັດຖຸ​ນັ້ນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ພາວະ​ພາບ. ຖ້າ​ປະຕິບັດ​ຕາມຫຼັກການ​ພາວະ​ວິ​ໄສ​ຈະ​ເປັນ​ການ​ປະກອບສ່ວນ​ເຂົ້າ​ໃນ​ການ​ຕ້ານ​ພະຍາດ​ອັດຕະວິ​ໄສ​ຖື​ເຈດ​ຈໍານົງ​ເປັນ​ໃຫຍ່ ຫຼັກການຫຼັກການ​ພາວະ​ວິ​ໄສ​ຍັງ​ມີ​ຄວາ​ມໝາຍຕ້ານ​ລັດທິ​ພາວະ​ວິ​ໄສ.

2.)  ຫຼັກການ​ຮອບດ້ານ :

+ ຫຼັກການ​ຮອບດ້ານ ຮຽ​ກຮ້ອງ​ໃຫ້ການ​ຮັບ​ຮູ້​ວັດຖຸ​ດ້ວຍ​ຖານະ​ທີ່​ເປັນສົມ​ບູນພາບໜຶ່ງ ຂອງ​ບັນດາ​ດ້ານ,ບັນດາ​ລັກສະ ນະ​ຈໍາ​ເພາະ, ບັນດາ​ສາຍ​ກ່ຽວພັນ​ທັງໝົດຢູ່​ໃນ​ກະ​ໂຕ​ສິ່ງ​ວັດຖຸ ​ແລະ ລະຫວ່າງ​ສິ່ງ​ວັດຖຸ​ອື່ນ ກັບ​ສະພາບ​ແວດ​ລ້ອມ​ຢູ່​ອ້ອມ​ຂ້າງ.

ການ​ຮັບ​ຮູ້​ທິດ​ສະ​ດີ​ຕ້ອງ​ອະທິບາຍພາວະ​ພາບ… ​ໃນ​ບັນດາ​ສາຍ​ກ່ຽວພັນ​ຮອບດ້ານ​ຂອງ​ມັນ.

+ ຫຼັກການ​ຮອບດ້ານ​ມີ​ຄວາມໝາຍ​: ໃນ​ການກໍ່ສ້າງ​ທັດສະນະ​ຮອບດ້ານ ​ແລະ ຄົບ​ຊຸດ​ເອົາ​ໃນ​ການ​ເຄື່ອນ​ໄຫວ​ພຶດຕິ​ກໍາ

​ເພື່ອ​ຢາກ​ດັດ​ສ້າງ​ສິ່ງ​ວັດຖຸໜຶ່ງ ພວດ​ເຮົາ​ຕ້ອງ​ນໍາໃຊ້ລະບົບບັນດາວິທີອັນແນ່ນອນຢ່າງຄົບຊຸດ.

-     ທັດສະນະຮອບດ້ານ ແລະ ຄົບຊຸດ ບໍ່ພຽງແຕ່ບໍ່ປັດເຂ່ຍກໍາຈັດຫາກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ແຕ່ລະໄລຍະແຕ່ລະບາດກ້າວເດີນໄປນັ້ນຕ້ອງຄົ້ນຄວ້າເຫັນໃຫ້ຖືກຕ້ອງຂອດທີ່ເປັນຫຼັກແຫຼ່ງຕົ້ນຕໍເພື່ອຈະໄດ້ເຕົ້າໂຮມກໍາລັງແກ້ໄຂ, ເພື່ອເປັນພື້ນຖານໃຫ້ການແກ້ໄຂດ້ານອື່ນອີກດ້ວຍ.

-     ມີຄວາມໝາຍໃນການຈໍາກັດພະຍາດເຫັນແຕ່ດ້ານດຽວ,ທິດດຽວ,ກໍາຈັດແບບຄິດຫງໍາງ່າຍດາຍດ້ານດຽວ.

-     ໃນການເຄື່ອນໄຫວພຶດຕິກໍານັ້ນຄວນເອົາໃຈໃສ່ຈໍາແນກຮອບດ້ານກັບສາຍກາງ. ຮອບດ້ານຕ່າງກັນຢ່າງຂາດຂັ້ນກັບສາຍກາງເພາະວ່າຄຸນທາດພິເສດຂອງສາຍກາງນັ້ນແມ່ນໃນນາມຂອງທັດສະນະຮອບດ້ານ ເພື່ອສົມທົບຢ່າງບໍ່ມີຫຼັກການ ບັນດາດ້ານເຊິ່ງບັນດາດ້ານນັ້ນທັງທີ່ຈິງບໍ່ອາດສາມາດສົມທົບນໍາກັນໄດ້. ຍ້ອນແນວນັ້ນເອງຕ້ອງຈໍາແນກໃຫ້ໄດ້ການສົມທົບໃດແມ່ນສົມເຫດສົມຜົນ, ສອດຄ່ອງກັບທັດສະນະຮອບດ້ານ ການສົມທົບໃດແມ່ນສາຍກາງ.

3.)   ຫຼັກການຂະຫຍາຍຕົວ: ຮຽກຮ້ອງໃຫ້:

-  ຕ້ອງພິຈາລະນາສິ່ງວັດຖຸໃນການເຄື່ອນເໜັງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວຂອງບັນດາກົດເກນຂອງກະໂຕມັນເອງ.

-  ຕ້ອງສ່ອງແສງເຂົ້າໃນບັນດາຄວາມສໍານຶກ, ບັນດາຂໍ້ຂັດແຍ່ງສັດຈະວິພາກຂອງສິ່ງວັດຖຸການຫັນປ່ຽນຂອງສິ່ງວັດຖຸອັນໃໝ່ໃນການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສິ່ງວັດຖຸ.

-  ບັນດາຄວາມສໍານຶກ, ມາດຕະເກນ ບັນດາຫຼັກມູນທິດສະດີຈໍາຕ້ອງໄດ້ຮັບການປະກອບເພີ່ມເຕີມ ແລະ ຂະຫຍາຍໃຫ້ມັນສອດຄ່ອງກັບການເຄື່ອນເໜັງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວຂອງກະໂຕຄວາມເປັນຈິງ.

-  ຫຼັກການຂະຫຍາຍຕົວ ມີຄວາມໝາຍໃນການຈໍາກັດຄວາມຫຼ້າຫຼັງໃນດ້ານທິດສະດີ ໂດຍການປ່ຽນໃຫມ່ຄວາມສໍານຶກປ່ຽນໃໝ່ທິດສະດີ.

-  ຫຼັກການນີ້ຍັງກໍາຈັດພະຍາດຮັກສາເດີມ, ຊັກຊ້າກົດໜ່ວງບໍ່ຢາກປ່ຽນແປງໃນຈິນຕະນາການກໍ່ຄືການເຄື່ອນໄຫວພຶດຕິກໍາ

4.)  ຫຼັກການພຶດຕິກໍາ : ຮຽກຮ້ອງໃຫ້:

-     ພວກເຮົາພິຈາລະນາສິ່ງວັດຖຸນັ້ນຕ້ອງຕິດພັນກັບພຶດຕິກໍາ, ຕ້ອງຕິດແທດກັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງພຶດຕິກໍາຢູ່ສະເໝີ ເພື່ອດັດສົມການຮັບຮູ້ ກໍ່ຄືດັດສົມການເຄື່ອນໄຫວໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບການຂະຫຍາຍຕົວຂອງພຶດຕິກໍາ.

-     ໃຫ້ເອົາພຶດຕິກໍາກວດກາບັນດາຈຸດວິພາກຂອງທິິດສະດີ.

-     ໃຫ້ບັນດາຄວາມສໍານຶກຂອງພວກເຮົາກ່ຽວກັບສິ່ງວັດຖຸນັ້ນຕ້ອງໄດ້ຮັບການກໍ່ຮ່າງສ້າງຕົວຂື້ນ, ປະກອບເພີ່ມເຕີມ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວດ້ວຍເສັ້ນທາງພຶດຕິກໍາບົນພື້ນຖານພຶດຕິກໍາ.

-     ຫຼັກການພຶດຕິກໍາມີຄວາມໝາຍສໍາຄັນທີ່ສຸດສໍາລັບການກໍາຈັດພະຍາດຄໍາພີຕາຍຕົວ ແລະ ພະຍາດອັດຕະວິໄສທີ່ຖືເຈດຈໍານົງເປັນໃຫຍ່.

5.)  ຫຼັກການປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້:

-     ທີໜຶ່ງ: ເມື່ອພິຈາລະນາສິ່ງວັດຖຸໃດໜຶ່ງຕ້ອງຕິດພັນບັນດາສະພາບແວດລ້ອມທາງດ້ານປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງແຫ່ງການຄົງຕົວຂອງສິ່ງວັດຖຸນັ້ນ, ຈິນຕະນາການຂອງພວກເຮົາພຽງແຕ່ຖືກຕ້ອງໃນເມື່ອເວລາພວກເຮົາໄດ້ຕິດຕາມຢ່າງແທດເຖິງຕໍ່ການປ່ຽນແປງຂອງບັນດາສະພາບແວດລ້ອມປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງຂອງສິ່ງວັດຖຸເທົ່ານັ້ນ.

-     ທີສອງ: ເມື່ອຮັບຮູ້ຈຸດວິພາກໃດໜຶ່ງ, ສັດຈະທໍາໃດໜຶ່ງນັ້ນຕ້ອງຕິດພັນກັບສະພາບແວດລ້ອມທາງດ້ານປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງຂອງຈຸດວິພາກນັ້ນ ຂອງສັດຈະທໍານັ້ນ ບໍ່ວ່າສັດຈະທໍາໃດໆກໍ່ພຽງແຕ່ແມ່ນສັດຈະທໍາໃນບັນດາສະພາບແວດລ້ອມແຫ່ງປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງອັນແນ່ນອນຂອງມັນໃນເງື່ອນໄຂທາງເທສະ ແລະ ກາລະອັນແນ່ນອນຂອງມັນ.

-     ທີສາມ: ເມື່ອໜູນໃຊ້ບັນດາຫຼັກການທິດສະດີເຂົ້າໃນພຶດຕິກໍານັ້ນ ແມ່ນຢຸດຢູ່ບ່ອນບັນດາແບບຕັ້ງລວມ, ແຜນຮ່າງລວມຫາກຕັ້ງຄິດໄລ່ເຖິງບັນດາເງື່ອນໄຂ, ບັນດາສະພາບແວດລ້ອມທາງດ້ານປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງຂອງການໜູນໃຊ້ນັ້ນ( ຄ້າຍຄືດັ່ງເດີມເມື່ອໜູນໃຊ້ອັນລວມເຂົ້າໃນບັນດາສະພາບແວດລ້ອມອັນສະເພາະຕ່າງຫາກນັ້ນກໍ່ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຄວາມຮຽກຮ້ອງດັ່ງກ່າວ ).

+ ຫຼັກການປະຫວັດສາດ-ຕົວຈິງ ມີຄວາມໝາຍໃນການກໍາຈັດພະຍາດຄໍາພີຕາຍຕົວ ( ໃນທິດສະດີ ແລະ ທັງໃນການເຄື່ອນພຶດຕິກໍາ ).

Ø  ສົມທຽບພຶດຕິກໍາ : ( ຍົກເອົາຫຼັກການໃດຫຼັກການໜຶ່ງ ):